के तपाईँ हरेक रात एउटै समयमा ब्युँझिनुहुन्छ ? चिन्ता नगर्नुहोस्, घडी नहेर्नुहोस्

०४ भदौ, काठमाडौँ। धेरै मानिस राति २, ३ वा ४ बजेतिर अचानक ब्युँझिन्छन् । कहिलेकाहीँ यस्तो लगातार धेरै दिन वा हप्तासम्म पनि हुन सक्छ । त्यसपछि फेरि निदाउन गाह्रो हुन सक्छ ।

तर राति एउटै समयमा ब्युँझिँदैमा तपाईँलाई निद्रा सम्बन्धी रोग छ भन्ने हुँदैन ।

हामी सुत्दा शरीरमा के हुन्छ ?

हाम्रो शरीरमा जैविक घडी हुन्छ । यसले कहिले सुत्ने र कहिले उठ्ने भन्ने कुरा मिलाउँछ ।

रातिको निद्रा एउटै अवस्थामा हुँदैन । हामी सामान्यतया रातभरि तीनदेखि छ वटा निद्रा चक्र पूरा गर्छौँ । एउटा चक्र करिब ६० देखि १२० मिनेटसम्मको हुन्छ ।

निद्राका मुख्य तीन चरण हुन्छन् ।

पहिलो चरणमा हल्का निद्रा हुन्छ । शरीर शान्त हुँदै जान्छ र मुटुको धड्कन तथा रक्तचाप घट्छ ।

दोस्रो चरणमा गहिरो निद्रा हुन्छ । यस समयमा शरीरले आराम गर्छ र मस्तिष्कले दिनभरका अनुभव तथा जानकारीलाई व्यवस्थित गर्छ ।

तेस्रो चरणलाई आरईएम निद्रा भनिन्छ । यस समयमा मस्तिष्क निकै सक्रिय हुन्छ र हामीले स्पष्ट तथा जीवन्त सपना देख्न सक्छौँ ।

रातको सुरुवातमा गहिरो निद्रा बढी हुन्छ । बिहान नजिकिँदै जाँदा आरईएम निद्रा बढ्दै जान्छ ।

राति ब्युँझिनु सामान्य हो

वास्तवमा, सबै मानिस राति केही पटक ब्युँझिन्छन् । यस्तो प्रायः एउटा निद्रा चक्र सकिएपछि हुन्छ ।

तर राम्रोसँग सुत्ने मानिसलाई आफू ब्युँझिएको थाहा नै नहुन सक्छ । उनीहरू केही क्षणमै फेरि निदाउँछन् ।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार, यस्तो छोटो समयका लागि ब्युँझिनु मस्तिष्कको सामान्य प्रक्रिया हो । मस्तिष्कले वरपरको वातावरण सुरक्षित छ कि छैन भनेर जाँच गरिरहेको हुन्छ ।

एउटै समयमा किन ब्युँझिन्छौँ ?

दुई निद्रा चक्रबिच शरीर स्वाभाविक रूपमा केही समयका लागि जागा हुन सक्छ । हाम्रो जैविक घडीले यो प्रक्रिया नियमित बनाउँछ ।

त्यसैले हरेक रात लगभग एउटै समयमा ब्युँझिनु असामान्य होइन ।

समस्या भनेको ब्युँझिएपछि फेरि निदाउन नसक्नु हो । कतिपय मानिस ब्युँझिएपछि भोलिपल्टको काम, समस्या वा अन्य कुराबारे सोच्न थाल्छन् । यसले मस्तिष्कलाई फेरि सक्रिय बनाउँछ र निदाउन झन् गाह्रो हुन्छ ।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा—घडी नहेर्नुहोस्

राति ब्युँझिएपछि समय हेर्नु हुँदैन, विशेषज्ञहरूको यस्तो सुझाव छ । घडी हेरेपछि मनमा यस्ता कुरा आउन सक्छन्—‘अहिले त ३ बजिसकेछ’, ‘अब कति समय मात्र सुत्न पाइन्छ?’ वा ‘आज पनि निद्रा बिग्रियो ।’

यस्ता विचारले चिन्ता बढाउँछन् र फेरि निदाउन कठिन हुन्छ ।

त्यसैले राति ब्युँझिँदा सकेसम्म घडी नहेरी शान्त भएर फेरि सुत्ने प्रयास गर्नु राम्रो हुन्छ ।

बारम्बार एउटै समयमा ब्युँझिएपछि त्यसको चिन्ता गर्न थालेमा मस्तिष्कले पनि त्यही समयलाई जाग्ने समयका रूपमा ‘सिक्न’ सक्छ ।

कहिले समस्या मान्ने ?

राति ब्युँझिनु मात्रलाई अनिद्रा भनिँदैन । त्यसले दिनको जीवनमा असर पार्न थालेपछि मात्र समस्या गम्भीर मानिन्छ ।

उदाहरणका लागि, दिनभर थकान हुने, काममा ध्यान दिन नसक्ने, स्मरण शक्ति कमजोर हुने वा चिडचिडापन बढ्ने जस्ता समस्या देखिन सक्छन् ।

यदि राति बारम्बार ब्युँझिने र लामो समयसम्म फेरि निदाउन नसक्ने समस्या छ भने स्लीप एपनिया वा अन्य स्वास्थ्यसम्बन्धी कारण पनि जाँच गर्नुपर्छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, यस्तो समस्या भए निद्राको औषधि आफैँ खानेभन्दा चिकित्सकीय सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ । अनिद्राको उपचारमा संज्ञानात्मक व्यवहार थेरापी (सीबीटी) प्रभावकारी मानिन्छ ।

त्यसैले राति एउटै समयमा ब्युँझिँदैमा आत्तिनु पर्दैन । धेरै अवस्थामा यो निद्राको सामान्य चक्रकै हिस्सा हो ।

राति ब्युँझिनुभयो भने सबैभन्दा पहिले घडी नहेर्नुहोस् । चिन्ता नगरी फेरि निदाउने प्रयास गर्नुहोस् ।