‘गरिबको चमेली बोल्दिने कोही छैन, कोही छैन’ कोही छैन..’

१९ बैशाख, काठमाडौँ । काठमाडौँ महानगरपालिकाको नगर प्रमुख पदमा उम्मेदवार हुँदै गर्दा बालेन्द्र (बालेन) शाह टेलिभिजन प्रस्तोता सुरज ठकुरीको ‘इट्स माइ शो’मा ललितपुर महानगरपालिकाका नगर प्रमुख चिरीबाबु महर्जनसँगै पुगेका थिए । उक्त शोमा रामेश रायनको ‘गरिबको चमेली बोल्दिने कोही छैन, कोही छैन’ बोलको गीतलाई र्‍यापमा मिक्सअप गरेर बालेनले गाएका थिए । 

पछि बालेनले त्यो गीत आफने युट्युब च्यानलमा पनि हालेका छन् । उक्त गीत युट्युबमा १ करोड ६० लाखले हेरिसकेका छन् ।

प्रधानमन्त्री बालेनको निर्देशनमा सुकुमबासी बस्तीमाथि डोजर चलाएसँगै अहिले यो गीतको प्रसङ्ग फेरि जोडिन आइपुगेको छ । बालेनकै निर्देशनमा अहिले उपत्यकाका सुकुमबासी बस्तीमा धमाधम डोजर चलिरहेका छन् ।

सुकुमबासी बस्तीका स्थानीयहरू अहिले राज्यविहीन र आवाज विहीन भएको महसुस गरिरहेका छन् । उनीहरू आफ्नो पक्षमा बोलिदिने कोही नभएको महसुस गर्दैछन् ।

काठमाडौँको आकाशमा शुक्रबार सूर्य नउदाउँदै टेकु र वंशीघाटको बस्तीमा एक प्रकारको सन्त्रास फैलिसकेको थियो । खोलाको चिसो सिरेटोभन्दा पनि चिसो बनेर आएको थियो महानगरको डोजर । जुन गीतले हिजो चुनावका बेला मानिसहरूको मन जितेको थियो, आज त्यही गीतका शब्दहरू बागमतीको धमिलो पानीमा डुब्दै गरेको भान हुन्थ्यो ।

‘गरिबको चमेली बोल्दिने कोही छैन’ भन्दै बालेनले र्‍याप गाउँदा ताली बजाउने तन्नेरीहरू आज उनकै नेतृत्वको सरकारले डोजर चलाएर घर भत्काउँदा स्तब्ध छन् । ती बस्तीका बासिन्दाहरूका लागि त्यो गीत आज एउटा ठुलो व्यङ्ग्य बनेर ठिङ्ग उभिएको छ ।

वंशीघाटको किनारमा बिहानैदेखि एउटा दुःखद् हतारो थियो । सुकुमबासीहरू आफ्नो जीवनभरको कमाइ जोगाउने अन्तिम र असफल प्रयासमा थिए । एक अधबैंसे महिला हस्याङफस्याङ गर्दै आफ्ना पुराना लत्ताकपडा र केही भाँडाकुँडा एउटा ठुलो प्लाष्टिकको बोरामा कोच्दै थिइन् । जाने कहाँ ? ओत लाग्ने कहाँ ? सरकारले त हट् भन्यो, तर यहाँ जा भनेर देखाउने ठाउँ कतै थिएन । उनले लामो सुस्केरा हाल्दै भनिन्, ‘कहाँ जाने त के थाहा ! आफ्नो भएको यही एउटा छाप्रो पनि भत्काइहाल्यो । सरकारले रोडमै सुत भनेको होला नि !’

नदीको अर्को किनारमा डोजरहरूको लस्कर तयारी अवस्थामा थियो । सुन्दर साह, जो मधेसबाट आएर विगत १३ वर्षदेखि यही वंशीघाटमा पसिना बगाइरहेका थिए । उनले मोटरसाइकल मोडिफाइ गर्नेे काम गरेर सानो एउटा पक्की घर बनाएका थिए । त्यो पक्की घर आज सरकारको नजरमा एउटा ‘अतिक्रमण’ मात्र थियो ।

सुन्दरको चिन्ता घर भत्किएकोमा मात्र थिएन, बरु आफ्ना लालाबालाहरूको भविष्य र नागरिकताको अभावमा राज्यबाट पाउने अधिकारबाट वञ्चित हुनुपर्ने पीडामा पनि थियो । उनले भने, ‘जहाँ बसे पनि गरिबलाई गरेर खाने ठाउँ त दिनुपर्‍यो नि !’

उनको आफ्नोमात्रै नागरिकता बनेको छ । ‘श्रीमती र छोराछोरीको कागज बनेको छैन । अब सरकारले के गरी बस्न दिन्छ, थाहा छैन,’ उनले चिन्ता व्यक्त गरे ।

कुलेश्वर माविको दक्षिणतर्फको बस्तीमा बिहानैदेखि फलफूल र तरकारी लिन जाने गाडीहरूलाई समेत रोकिएको थियो । टहराको जस्ता पाताहरू हतार–हतार उप्काउँदै थिए रामबहादुर परियार । उनको मनमा मिडिया र युट्युबरहरूप्रति ठुलो घृणा थियो । ‘हामीलाई हुकुमबासी भन्छन्, के हामी रहरले यहाँ बसेका हौँ र ?’ उनले आक्रोश पोखे, ‘कहिले खोलाको बाढीले बगाउने डर, कहिले सरकारले भत्काउने डर, सुकुमबासीको जीवन सधैँ डरैडरमा रह्यो । एक हप्ताको समय पनि नदिई एक्कासि डोजर चलाउनु कस्तो न्याय हो ?’

सुकुमबासी नेता हराएको गुनासो

सुकुमबासी बस्तीका बासिन्दाहरूका अनुसार विगतमा जब–जब सुकुमबासी बस्ती हटाउने कुरा हुन्थ्यो, तब–तब राजनीतिक दलहरूका ठुला नेताहरू त्यहाँ पुग्थे । उनीहरूले लालपुर्जा दिने आश्वासन दिन्थे, आन्दोलन गराउँथे ।

अहिले डोजर चलिरहेको छ, तर ती नेताको अत्तोपत्तो छैन । वंशीघाटका स्थानीयका अनुसार नेताहरू अहिले फोनसमेत उठाउँदैनन् । बस्तीका भीम खत्रीको आक्रोश छ, ‘४/५ चोटी उठाउने हल्ला चल्यो, तर यहाँ नेताहरूले हटाउँदैन, यहीँ लालपुर्जा बाँड्छ भन्दै राखे । अहिले तिनीहरू कोही देखा परेका छैनन् ।’

पहिले सुकुमबासी बस्ती चलाउँदा देशभरि आन्दोलन भए पनि अहिले राजनीतिक दलहरू ‘ठिक्क पर्‍यो’ भनेर बसेको विश्वनिकेतन मावि अगाडि भेटिएका भीम खत्रीले बताए । ‘आन्दोलन गर्नुपर्‍यो भनेको, एउटा नेताले घन्टीका सांसदलाई भन् न भन्यो । दुःखको बेला पनि निहु खोज्ने हो त ?’ खत्रीले भने ।

कहाँ–कहाँ चल्यो डोजर ?

सरकारले सुकुमबासी बस्ती हटाउने अभियान अन्तर्गत आजमात्रै काठमाडौँ जिल्लाको विभिन्न नदी किनारमा रहेको सुकुमबासी बस्तीमा डोजर चलाएको छ । 

काठमाडौंँको विष्णुमती किनार पर्ने बालाजु–बसपार्क क्षेत्रमा बिहानैदेखि डोजर चलेको छ । यस्तै बागमती नदी किनारको शंखमुल–बुद्धनगरमा १० बजेपछि डोजर चलाइएको छ ।

बिहान ८ बजेपछि विश्वनिकेतन माविदेखि बागमती नदी किनार हुँदै वंशीघाट क्षेत्रमा डोजर चलेको थियो । त्यहाँ एकैपटक ६ वटा ठुला डोजर र ड्रील चलेको थियो । बिहानैदेखि विष्णुमती र बागमती नदीको दोभान क्षेत्र, टेकुदेखि कालिमाटी क्षेत्रमा डोजर चलाइएकोे छ ।

यस्तै बल्खुको चक्रपथ अन्तर्गतको बागमती पुलदेखि, कालिमाटी तरकारी बजारको तल्लो क्षेत्र रहेको बागमती नदी किनारको बस्तीमा पनि डोजर चलाइएको छ । आज नदी किनारमा रहेको सुकुबासी बस्तीमा मात्रै डोजर चलाइएको हो ।