इरानको भूमिबाट कसरी गरियो अमेरिकी सैनिकको जीवितै उद्धार ?

२३ चैत, एजेन्सी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आइतबार बिहान इरानमा आफ्नो एफ-१५ई लडाकु विमान खसालेपछि बेपत्ता भएका अमेरिकी सैनिकलाई उद्धार गरिएको बताएका छन्। पर्यवेक्षकहरूका अनुसार इरानी सुरक्षाबल र अमेरिकी उद्धार बलबिच भएको भीषण गोली हानाहानपछि उनको उद्धार गरिएको हो।

अमेरिका र इरान करिब दुई दिनदेखि ती वायुसैनिकलाई खोज्न प्रतिस्पर्धा गरिरहेका थिए। अमेरिका-इजरायल र इरानबिचको युद्ध ३७औँ दिनमा प्रवेश गर्दै गर्दा, तेहरानले अमेरिकी युद्धबन्दी बनाउने प्रयास स्वरूप सर्वसाधारणलाई ती सैनिक फेला पारेर अधिकारीहरूलाई बुझाउन आह्वान गरेको थियो।

विश्लेषकहरूका अनुसार, यदि इरानले ती सैनिकलाई पक्रेको भए, निरन्तरको आक्रमण खेपिरहेको तेहरानका लागि यो ठुलो जित हुने थियो भने वासिङ्टनका लागि गम्भीर झट्का हुने थियो। यो यस्तो क्षण हुन सक्थ्यो जसले अहिलेसम्म युद्धलाई समर्थन गरिरहेको ट्रम्पको समर्थक वर्गलाई आफ्नो अडानमा पुनर्विचार गर्न बाध्य तुल्याउन सक्थ्यो।

अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटीका पश्चिम एसिया तथा मध्य एसियाली अध्ययनका प्राध्यापक अमिन साइकलले अल जजीरासँग भने, ‘यो अमेरिकी सेनाका लागि ठूलो परीक्षा थियो किनभने उनीहरू आफ्ना कुनै पनि सैनिकलाई शत्रुको घेराभित्र छाड्न चाहँदैनन्।’

‘तर यो उद्धारले राष्ट्रपति ट्रम्पलाई आफ्नो दिमागमा रहेको जुनसुकै रणनीति अपनाउन पूर्ण स्वतन्त्रता दिएको छ,’ साइकलले थपे। उनले ट्रम्पले इरानलाई सम्झौता गर्न वा स्ट्रेट अफ होर्मुज खोल्न दिएको ४८ घण्टे अल्टिमेटमलाई उद्धृत गर्दै भने, ‘नत्र उनीहरूमाथि नर्क बज्रिनेछ।’ 

ट्रम्पले यसअघि नै इरानका ऊर्जा केन्द्रहरूमा बम खसाल्ने धम्की दिइसकेका छन्। नागरिक पूर्वाधारलाई निशाना बनाउनुलाई युद्धको नियमको उल्लङ्घन मानिन्छ।

फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि पहिलो पटक आक्रमण गरी सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह खोमेनी र अन्य धेरै वरिष्ठ सैन्य तथा राजनीतिक नेताहरूको हत्या गरेयता इरानमा कम्तीमा २,०७६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने २६,५०० जना घाइते भएका छन्।

अमेरिकी सैन्य र व्यापारिक सम्पत्तिहरू राख्ने खाडी देशहरूविरुद्ध इरानले जवाफी आक्रमण गरेसँगै यो द्वन्द्व क्षेत्रीय युद्धमा परिणत भएको छ।

बेपत्ता वायुसैनिकलाई के भयो ?

स्थानीय समयअनुसार शुक्रबार बिहान दक्षिणी इरानमाथि उडिरहेको दुई सदस्य सवार एफ-१५ई लडाकु विमानलाई खसालिएको थियो।

तेहरानका अनुसार, उक्त विमान इरानको नयाँ उन्नत वायु रक्षा प्रणालीद्वारा खसालिएको थियो। अमेरिकाले उक्त प्रणाली नष्ट भइसकेको दाबी गरे तापनि त्यो अझै प्रभावकारी रहेको इरानको भनाइ छ।

यस युद्धको क्रममा र सन् २००३ को इराक आक्रमणपछि अमेरिकी विमान खसालिएको यो पहिलो पटक थियो।

वासिङ्टनले तत्कालै उद्धार मिसन सुरु गर्‍यो। अमेरिकी सेनाले दुर्घटनाको केही घण्टापछि नै चालक दलका एक सदस्यलाई उद्धार गरे तापनि कर्णेल-स्तरका हतियार प्रणाली अधिकारी मानिएका दोस्रो पाइलट भने फेला पर्न बाँकी थियो।

प्रारम्भिक उद्धारका क्रममा कम्तीमा एउटा ब्ल्याक हक हेलिकप्टरमा प्रहार भएको थियो, तर अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार यसले आकाशमै रहन सफलता पायो।

आइतबार दिउँसो ट्रम्पले खुलासा गरे कि सेनाले गम्भीर घाइते सैनिकलाई इरानका पहाडहरूभित्रबाट उद्धार गरेको छ।

‘मानिस र उपकरणमा हुने खतराका कारण यस्तो प्रकारको छापा विरलै मारिन्छ। यस्तो विरलै हुन्छ ! हामीले दिउँसै पाइलटको उद्धार गरेको पहिलो छापापछि दोस्रो छापा मारिएको थियो। इरानमाथि सात घण्टा बिताउनु आफैँमा असामान्य थियो,’ अमेरिकी राष्ट्रपतिले ट्रुथ सोसियल पोस्टमा भनेका छन्।

यसअघि ट्रम्पले अमेरिकालाई ती वायुसैनिकको स्थान थाहा भएको र उद्धार अभियान अघि बढ्दै गर्दा उनको ट्र्याक गरिरहेको संकेत गरेका थिए।

एफ-१५ई खसालिएकै समयतिर स्ट्रेट अफ होर्मुज नजिकै एउटा ‘ए-१० वार्थोग’ विमानमा पनि प्रहार भएको थियो, तर विमान दुर्घटना हुनुअघि नै पाइलट सुरक्षित बाहिर निस्कन (इजेक्ट गर्न) सफल भए र पछि उनको उद्धार गरियो। इरानी सञ्चारमाध्यमले उक्त विमानलाई पनि इरानको रक्षा प्रणालीले नै प्रहार गरेको बताएका छन्।

इरानको प्रतिक्रिया कस्तो रह्यो ?

एफ-१५ई खसालेपछि इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले पहाडी दक्षिणपश्चिम कोहगिलुये र बोयर-अहमद प्रान्तका केही भागहरूमा घेराबन्दी गरेको थियो, किनभने उनीहरूले वायुसैनिक त्यसै वरपर खसेको विश्वास गरेका थिए।

इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले महत्त्वपूर्ण ऊर्जा केन्द्र रहेको दक्षिणी खुजेस्तान क्षेत्रका केही भागहरूमा पनि कडा निगरानी भइरहेको रिपोर्ट गरेका थिए। शनिबार सोही क्षेत्रलाई केन्द्रित गरी गरिएको भारी अमेरिकी-इजरायली आक्रमणमा कम्तीमा पाँच जनाको ज्यान गएको थियो भने दर्जनौँ घाइते भएका थिए।

इरानी अधिकारीहरूले शुक्रबार एक दुर्लभ कदम चाल्दै बेपत्ता अमेरिकी सैनिकलाई फेला पार्न र पक्रन सर्वसाधारणलाई आह्वान गरेका थिए। राज्य नियन्त्रित टिभीले खसालिएको अमेरिकी विमानको भग्नावशेष देखाउने फुटेज बारम्बार प्रसारण गर्दै तेहरानले वायुसैनिकलाई पक्रनेलाई ६०,००० डलरको इनाम प्रस्ताव गरेको सरकारी मिडियाले रिपोर्ट गरेका थिए।

उक्त क्षेत्रका घुमन्ते जनजातिहरूले सरकारको आह्वानलाई ध्यान दिँदै अमेरिकी वायुसैनिकको खोजी सुरु गरेका थिए। राज्य सञ्चारमाध्यमको फुटेजमा राइफल र इरानी झण्डा बोकेका मानिसहरू देशको दक्षिणपश्चिम क्षेत्रका पहाडहरू बिच हिँडिरहेको देखिन्थ्यो।

तीमध्ये केहीले उद्धार मिसनमा रहेका दुई अमेरिकी ब्ल्याक हक हेलिकप्टरमा सफलतापूर्वक गोली प्रहार गरेको इरानी अधिकारीहरूले बताएका छन्। बीबीसीले पनि इरानी मानिसहरूले अमेरिकी हेलिकप्टरमा राइफलले गोली हानेको फुटेज प्रमाणित गरेको छ।

इरान लगायत अन्य स्थानका घुमन्ते समूहहरूले सामान्यतया आफ्ना गाईवस्तुहरूलाई जङ्गली जनावर र डाँकाहरूबाट जोगाउन राइफल बोक्ने गर्छन्।

आईआरजीसीले आइतबार दाबी गरेअनुसार दक्षिणी इस्फाहानमा अमेरिकी पाइलटलाई उद्धार गर्ने अभियानका क्रममा इरानी सेनाले दुईवटा सी-१३० विमान र दुईवटा ब्ल्याक हक हेलिकप्टर नष्ट गरिदिएको छ।

सैनिकलाई फिर्ता ल्याउन अमेरिकाले के गर्‍यो ?

आइतबार बिहानै ट्रम्पले ट्रुथ सोसियलमा एक पोस्टमार्फत अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा साहसी खोज तथा उद्धार कार्यमध्ये एकमार्फत बेपत्ता सैनिकको उद्धार गरिएको घोषणा गरे।

ट्रम्पले आफ्नो सन्देशमा भनेका छन्, ‘यी बहादुर योद्धा इरानको डरलाग्दो पहाडमा शत्रुको घेराभित्र थिए, र हाम्रा शत्रुहरूले उनको शिकार गर्न खोजिरहेका थिए। शत्रुहरू हरेक घण्टा नजिकिँदै थिए, तर उनी कहिल्यै एक्लो थिएनन् किनभने उनका कमाण्डर इन चिफ, सेक्रेटरी अफ वार, जोइन्ट चिफ्स अफ स्टाफका अध्यक्ष, र सँगी योद्धाहरूले दिनको २४ सै घण्टा उनको स्थान निगरानी गरिरहेका थिए र उनको उद्धारको लागि लगनशीलताका साथ योजना बनाइरहेका थिए।’

राष्ट्रपतिले यस उच्च जोखिमपूर्ण अपरेशनका केही विवरणहरू खुलाए। उनले दुई दिनसम्म इरानी सेनालाई चक्मा दिन सफल वायुसैनिकलाई फिर्ता ल्याउन घातक हतियार बोकेका दर्जनौं विमान पठाउन आदेश दिएका थिए। यस अवधिभर अमेरिकाले ती वायुसैनिकलाई ट्र्याक गरिरहेको थियो।

अमेरिकाले वायुसैनिक नजिक पुगेर उनलाई फिर्ता ल्याउने क्रममा भएको ठानिएको गोली हानाहानको विस्तृत विवरण ट्रम्पले नखुलाए पनि, उनले ती अधिकारीलाई चोटपटक लागेको पुष्टि गर्दै उनी पूर्ण रूपमा निको हुने बताए।

अल जजीराका जोन हेन्ड्रेनका अनुसार, छिटो भित्र पसेर बाहिर निस्कने भनिएको उद्धार कार्य लम्बिएपछि त्यहाँ भारी गोली हानाहान भएको जानकारी प्राप्त भएको छ।

अमेरिकी सेनाले वायुसैनिकको नजिक पुगेपछि रातको अँध्यारोको सहारा लिएर उद्धार मिसन सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखेको भए पनि शत्रुको फायरिङले मिसनलाई उज्यालो नहुन्जेल लम्ब्याइदियो, जसले गर्दा यो झनै खतरनाक बन्न पुग्यो।

‘यसलाई भीषण गोली हानाहानको रूपमा वर्णन गरिएको छ,’ हेन्ड्रेनले रिपोर्ट गरे, ‘अन्ततः, उनीहरू ती वायुसैनिकलाई देश बाहिर… सुरक्षित स्थानमा निकाल्न सफल भए। तर यसमा वायुसैनिक आफैंलाई लगायत अन्य चोटपटकहरू पनि लागे। तर अन्त्यमा, अमेरिका इरानभित्र आफ्नो युद्धबन्दी हुने अवस्थालाई टार्न सफल भयो।’

अधिकारीहरूका अनुसार, अमेरिकाले यसअघि नै इरानको खोजी कार्यलाई विथोल्न ती वायुसैनिकको उद्धार भइसकेको झुटो दाबी गर्दै इरानमा एक भ्रामक सूचना अभियान सुरु गरेको थियो।

इरानले अहिलेसम्म यस घटनाको पुष्टि गरेको छैन। तेहरानबाट रिपोर्टिङ गरिरहेका अल जजीराका तोहिद असादीका अनुसार गोली हानाहान कोहगिलुये बोयर-अहमद क्षेत्रमा भएको जस्तो देखिन्छ र आक्रमणमा नौ जना मारिएको खबर आएको छ, यद्यपि यो अमेरिकी उद्धार मिसनसँग सम्बन्धित थियो वा थिएन भन्ने स्पष्ट छैन।

यसैबिच, इरानी अधिकारीहरूले आइतबार बिहान अमेरिकाको अर्को विमान लकहिड सी-१३० हरक्युलिसलाई पनि खसालिएको बताएका छन्।

अमेरिकाले ती दाबीहरूबारे कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन। पछिल्लो ४८ घण्टाको उद्धार प्रयासका क्रममा दक्षिणपश्चिम इरानमाथि कम्तीमा एउटा त्यस्तो विमान र इन्धन भर्ने दुई साना हेलिकप्टरहरू निकै तल उडिरहेको देखिएको थियो।

अल जजिरा