८१ वर्षको उमेरमा ह्यारिसनले जिते बुकर पुरस्कार, १९८ पृष्ठको उपन्यासले बनायो इतिहास

२४ कार्तिक, काठमाडौँ । बेलायती लेखक एम जोन ह्यारिसनले ८१ वर्षको उमेरमा सन् २०२६ को प्रतिष्ठित बुकर पुरस्कार जितेका छन् ।

 उनको उपन्यास ‘द एन्ड अफ एभ्रिथिङ’लाई यस वर्षको बुकर पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । यससँगै उनी बुकर पुरस्कार जित्ने अहिलेसम्मकै सबैभन्दा पाका लेखक बनेका छन् ।

सोमबार राति लन्डनमा आयोजित समारोहमा ह्यारिसनलाई पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । उनको उपन्यास यस वर्षको अन्तिम सूचीमा परेका छवटा पुस्तकहरूमध्ये सबैभन्दा छोटो थियो । जम्मा १९८ पृष्ठको यस पुस्तकलाई निर्णायक मण्डलले सर्वसम्मत रूपमा विजेता घोषणा गरेको हो ।

करिब ६० वर्षदेखि साहित्य सिर्जनामा सक्रिय ह्यारिसनको यो उपलब्धिलाई साहित्यिक क्षेत्रमा विशेष महत्त्वका साथ हेरिएको छ । लामो साहित्यिक यात्रापछि प्राप्त यो सम्मानले लेखकको सिर्जनात्मक क्षमता उमेर वा पुस्तकको आकारले निर्धारण गर्दैन भन्ने सन्देशसमेत दिएको छ ।

पुरस्कार प्राप्त गरेपछि ह्यारिसनले आफूलाई बल्ल वास्तविक लेखक बनेको अनुभूति भएको बताए । यद्यपि, आफूमा अझै पनि आत्मविश्वासको कमी रहेको उनको भनाइ थियो । अहिले ठूलो संख्यामा उपन्यास लेखिने समयमा लेखकहरूका लागि यस्ता प्रतिष्ठित पुरस्कार निकै महत्त्वपूर्ण हुने उनले बताए ।

के छ १९८ पृष्ठको उपन्यासमा ?

‘द एन्ड अफ एभ्रिथिङ’ भविष्यको एउटा अनौठो संसारमा आधारित उपन्यास हो । यसमा रहस्यमयी विनाशकारी घटनापछि परिवर्तन भएको विश्वको चित्रण गरिएको छ ।

उपन्यासको कथा मुख्यतः इङ्ल्यान्डको दक्षिणी तटीय क्षेत्रमा बस्ने फिलिप टेनेन्ट र उनकी वृद्ध काकी मार्नीको वरिपरि घुम्छ । उनीहरू एउटा रहस्यमयी विपत्तिको धेरै वर्षपछि अस्तित्वमा रहेको बदलिएको संसारमा जीवन बिताइरहेका हुन्छन् ।

उक्त विपत्तिपछि संसारमा ‘आईघेटी’ नामका मानिसहरूको आक्रमण भएको हुन्छ । उपन्यासमा ‘आई’ शब्दले डिजिटल संसारसँग सम्बन्धित कुनै संकेत दिने भए पनि यसको वास्तविक अर्थ स्पष्ट पारिएको छैन ।

लेखकले बदलिँदो विश्व, अनिश्चित भविष्य, मानवीय सम्बन्ध र जीवनका जटिलताबीच आशाको खोजीलाई कथाको मुख्य विषय बनाएका छन् ।

उपन्यासको विषयवस्तुमा विनाश, अनिश्चितता र निराशाका पक्षहरू भए पनि त्यसले पाठकको मनमा आशाको किरण जगाउने निर्णायकहरूको ठहर छ । यही विशेषताले अन्य प्रतिस्पर्धी पुस्तकभन्दा यसलाई फरक बनाएको हो ।

निर्णायकले किन रोजे ह्यारिसनको पुस्तक ?

सन् २०२६ को बुकर पुरस्कार निर्णायक मण्डलको अध्यक्षता लेखिका मेरी बियर्डले गरेकी थिइन् । उनका अनुसार अन्तिम सूचीमा परेका छवटा उपन्यासमाथि निर्णायकहरूले दिनभर छलफल गरेका थिए । त्यसपछि सर्वसम्मत रूपमा ह्यारिसनको पुस्तकलाई विजेता छनोट गरिएको थियो ।

बियर्डका अनुसार यो उपन्यासले पाठकलाई आश्चर्यचकित बनाउँछ, अनुहारमा हल्का मुस्कान ल्याउँछ र गम्भीर विषयवस्तुका बाबजुद आशावादी बन्न प्रेरित गर्छ । उनका अनुसार पुस्तकको यही विशेषताले यसलाई अन्य प्रतिस्पर्धी उपन्यासभन्दा अलग बनाएको हो ।

अन्तिम सूचीमा को–को थिए ?

यस वर्षको बुकर पुरस्कारको अन्तिम सूचीमा छवटा उपन्यास समावेश थिए । ह्यारिसनसँगै यसअघि बुकर पुरस्कार जितिसकेका स्कटिस–अमेरिकी लेखक डगलस स्टुअर्टको ‘जोन अफ जोन’ पनि प्रतिस्पर्धामा थियो ।

त्यस्तै जमैकाका लेखक मार्लन जेम्सको ‘द डिसअपियर्स’, एलिजाबेथ स्ट्राउटको ‘द थिङ्स वी नेभर से’, लुक केनार्डको ‘ब्ल्याक ब्याग’ र रेबेका पेरीको ‘मे वी फिड द किङ’ पनि अन्तिम सूचीमा परेका थिए ।

तर, यी सबैलाई पछि पार्दै ह्यारिसनले पुरस्कार जिते । सन् २०२५ को बुकर पुरस्कार हङ्गेरियन–बेलायती लेखक डेभिड स्जालेले आफ्नो उपन्यास ‘फ्लेश’ का लागि जितेका थिए ।