पुरानो भविष्यवाणी फेरि चर्चामा, के नोभेम्बर १३ मा हुन्छ संसारको अन्त्य ?

२१ कात्तिक, काठमाडौँ। जॉर्डन के खगोलशास्त्री इमाद मुजाहिद सन् २०२६ नोभेम्बर १३ मा पृथ्वीका लागि कुनै खगोलीय खतरा छ कि छैन भन्ने दाबीको जाँच गर्ने क्रममा खगोलविद् इमाद मुजाहिदले यस वर्ष सौर्य गतिविधि आफ्नो चरम अवस्थामा पुगिरहेको बताएका छन् । तर वैज्ञानिकहरू यस घटनाबारे दशकौँदेखि जानकार छन् । यो त अचानक हुने घटना हो, न त अप्रत्याशित परिवर्तन नै हो ।

मुजाहिदले बीबीसी न्युज अरबीलाई बताएअनुसार सौर्य गतिविधि प्राकृतिक चक्रबाट गुज्रन्छ र सौर्य आँधीहरू ब्रह्माण्डको उत्पत्तिकालदेखि नै हुँदै आएका छन् । यद्यपि वैज्ञानिक तथा प्राविधिक विकासका कारण अहिले वैज्ञानिकहरूले पहिलेको तुलनामा यस्ता घटनालाई अझ राम्रोसँग निगरानी गर्न, अध्ययन गर्न र तिनको पूर्वानुमान गर्न सक्छन् ।

उनले आगामी नोभेम्बर १३ मा पृथ्वीको सुरक्षालाई लिएर चिन्ता वा डर पैदा गर्नुपर्ने कुनै ज्ञात अथवा पूर्वानुमान गरिएको खगोलीय घटना नरहेको बताए ।

मुजाहिदले खगोल विज्ञान वा ब्रह्माण्ड विज्ञानमा संसारको अन्त्य नजिकिएको सङ्केत गर्ने कुनै प्रमाण नरहेको कुरामा जोड दिए ।

उनका अनुसार यस मितिलाई लिएर गरिएका दाबी खगोल विज्ञानका विशेषज्ञहरूको भनाइ वा चेतावनीमा आधारित छैनन् । बरु विभिन्न माध्यमबाट संस्था र व्यक्तिहरूले कुनै वैज्ञानिक आधारबिना यस्ता दाबीहरू फैलाइरहेका छन् ।

यी स्पष्टीकरणहरू परिचित प्राकृतिक घटनाहरू, जस्तै सौर्य गतिविधिका चक्र र सौर्य आँधीहरू तथा तिनलाई संसारको अन्त्य हुने अप्रमाणित भविष्यवाणीसँग जोडेर गरिएका व्याख्याहरूबीचको भिन्नता स्पष्ट पार्ने सन्दर्भमा आएका हुन् ।

सन् १९६० को गणना किन सही साबित भएन ?

सौर्य मंडल

पुरानो गणितीय समीकरणलाई सन् २०२६ को वास्तविक परिस्थितिमा लागू गर्दा देखिने सबैभन्दा ठूलो समस्या भनेको जनसङ्ख्या वृद्धिको पुरानो प्रवृत्ति कुनै ठूलो परिवर्तनविना निरन्तर जारी रहन्छ भन्ने मान्यता हो ।

तर पछिल्ला धेरै दशकमा विश्वमा जनसाङ्ख्यिक, सामाजिक र आर्थिक क्षेत्रमा ठूला परिवर्तन भएका छन् । यी परिवर्तनले प्रजननदर, मृत्युदर र जनसङ्ख्या वृद्धिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेका छन् ।

तथ्याङ्कअनुसार सन् १९६० को दशकमा विश्वको जनसङ्ख्या वृद्धिदर आफ्नो उच्चतम बिन्दुमा पुगेको थियो। त्यसपछि यसमा क्रमशः गिरावट आउन थाल्यो । यसको अर्थ सन् १९६० मा अनुसन्धानकर्ताहरूले प्रयोग गरेको गणितीय नमुनाअनुसार वास्तविक जनसङ्ख्या वृद्धिको प्रवृत्ति निरन्तर अगाडि बढेन ।

उक्त अध्ययन प्रकाशित हुँदा विश्वको जनसङ्ख्या करिब तीन अर्ब थियो । अहिले यो आठ अर्बभन्दा बढी पुगेको छ । तर यो सङ्ख्या कुनै पनि हिसाबले उक्त समीकरणमा कल्पना गरिएको ‘अनन्त’ जनसङ्ख्याको नजिक पनि पुगेको छैन ।

अर्कोतर्फ, संयुक्त राष्ट्रसङ्घका पछिल्ला अनुमानहरूले उक्त पुरानो अध्ययनमा प्रस्तुत गरिएको अवस्थाभन्दा बिल्कुलै फरक चित्र देखाएका छन् ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभागले सार्वजनिक गरेको ‘वर्ल्ड पपुलेसन प्रोस्पेक्ट्स २०२४’ प्रतिवेदनअनुसार विश्वको जनसङ्ख्या सन् २०२४ मा करिब ८.२ अर्ब थियो । यो सङ्ख्या बढेर यस शताब्दीको २०८० को दशकको मध्यतिर करिब १०.३ अर्ब पुग्ने अनुमान गरिएको छ । त्यसपछि जनसङ्ख्या क्रमशः घट्न थाल्नेछ र सन् २१०० सम्ममा करिब १०.२ अर्बमा झर्ने अनुमान गरिएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको अनुमानले यस शताब्दीभित्रै विश्वको जनसङ्ख्या आफ्नो उच्चतम बिन्दुमा पुग्ने सम्भावना बढी रहेको देखाउँछ । यसको मुख्य कारण धेरै जनसङ्ख्या भएका विभिन्न देशहरूमा प्रजननदर अनुमान गरिएभन्दा पनि तीव्र गतिमा घट्नु हो ।

अहिले धेरै देशका लागि चिन्ताको विषय जनसङ्ख्या वृद्धि मात्र रहेको छैन । प्रजननदरमा आएको गिरावट, औसत आयुमा वृद्धि र वृद्धवृद्धाहरूको सङ्ख्या बढ्दै जानु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा देखा परेका छन् ।

-मजदी अल-कस्सौस/बीबीसी