तातोले झरेको हिउँ चट्टान

१५ भदाै, काठमाडौँ । लामटाङ लिरुङ हिमालको टुप्पोबाट खसेको हिउँको ढिक्का विगत आठ महिनादेखि निरन्तर भासिँदै भदौ १० गते चोइटिएर खस्दा भोटेकोशी हुँदै नेपालमा ठुलो हिमबाढी निम्तिएको तथ्य सार्वजनिक भएको छ ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घ विश्वविद्यालयका प्रमुख वैज्ञानिक प्राध्यापक डा. मनुचेहर सिरजाईले सेन्टिनेल–१ राडार भूउपग्रहबाट खिचिएका तस्बिरको विश्लेषण गर्दै भोटेकोशीमा हिमबाढी ल्याउन प्रमुख भूमिका हिउँ चट्टान हिमनदीको मुहानमा खस्नु रहेको औँल्याउनुभएको छ । उहाँले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल एक्समा सार्वजनिक गरेको तथ्यगत विश्लेषण अनुसार उक्त हिउँ चट्टान लामो समयदेखि खस्कँदै ठुलो हिस्सा भदौ १० गते जमिनमा बजारिन पुगेको उल्लेख गर्नुभएको छ ।

उहाँले लेख्नुभएको छ, “गत जनवरी ८ देखि अगस्त १९ सम्मको सेन्टिनेल–१ उपग्रह राडार अवलोकनको हाम्रो प्रारम्भिक विश्लेषणले अगस्त २६ (भदौ १०) गते नेपाल–तिब्बत प्रकोपको उद्गमस्थल नजिकैको हिउँ चट्टान प्रणाली प्रतिमहिना १० मिलिमिटरको गतिका दरले तल खस्कँदै गएको देखिएको छ ।” सात दिनअघिसम्मका तस्बिर हेर्दाको अवस्था उल्लेख गर्दै त्यो हिउँ चट्टान आफ्नो आकार असंरचित हुँदै गएको देखिएको प्रस्ट्याउनुभएको छ ।

उक्त तस्बिर विश्लेषणलाई अझ प्रस्ट पार्दै जलवायुविज्ञ उज्ज्वल उपाध्याय बरफमा बढ्दो तापक्रमको अधिक असर पर्दा त्यसरी हिउँ चट्टान खस्न पुगेको तर्क गर्नुहुन्छ । उहाँका अनुसार यस वर्ष अहिलेको समयमा जति तापक्रम हुनुपर्ने हो त्यो औसतभन्दा बढी छ । उहाँले थप्नुभयो, “जसले खस्कँदै गएको हिउँको ढिक्का तातोका कारण थप पग्लँदै गयो र चट्टान जस्तो कडा हिउँ अचानक टुक्रिएर खसेको अनुमान गर्न सकिन्छ ।” जनवरीदेखि उच्चस्तरमा बढेको तापक्रमले नेपालका हिमालमा पारेको असरको बलियो नमुना यो घटनालाई लिन सकिने दाबी उहाँको छ । उहाँका अनुसार लाङ्टाङ लिरुङको उत्तरी भेग र क्यान्जिङगुम्बाको अर्कोपट्टि बरफ थुप्रिएको एउटा ठुलै पाटो देखिने गरी लच्किएको विगतका तस्बिरले प्रस्ट देखाएको छ । जसको तल्लो भाग पहिल्यै बरफ खसेर डुँड जस्तो गल्छी बनाएको अवस्था छ ।

जोखिम कायमै

हिमबाढी निम्तिएको उद्गमस्थलमा बनेका दुई तालमध्ये एक ठुलो तालबाट शनिबार र आइतबार गरेर सबै पानी बाहिरिएको छ । बाढीविज्ञ विनोद पराजुलीका अनुसार माथिपट्टिको तालमा पानी जम्मा हुँदै गएकाले त्यसको पानी अर्को तालमा पुगेर फेरि जम्मा हुने खतरा कायमै छ ।