आज वसन्त पञ्चमी, विद्याकी देवी सरस्वतीको पूजा आराधना गरी मनाइँदै

राजेन्द्र तिवारी

०९ माघ, काठमाडौँ । प्रत्येक वर्ष माघ शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने श्रीपञ्चमी विद्याकी अधिष्ठात्री देवी सरस्वतीको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरी आज देशभर मनाइँदैछ ।

वसन्त पञ्चमीका दिन सरस्वतीको पूजा गरे विद्या बुद्धि बढ्ने विश्वास रहेको छ । आज देशभरका सरस्वती मन्दिरमा पूजा आराधना गर्न श्रद्धालुको भीड लाग्छ । विद्यालय नपठाइएका साना बालबालिकालाई आजकै दिनदेखि अक्षरारम्भ गराउने चलन छ । आजका दिन लेखपढ गर्न सिकाए राम्रो विद्या आउने धार्मिक विश्वास छ ।

चन्द्रमाजस्तो गोरो वर्ण भएकी तथा हातमा वीणा र पुस्तक लिएकी विद्याकी देवी सरस्वतीलाई भक्तजनहरूले भारती, शारदा, हंशवाहिनी, जगन्माता, वागीश्वरी, कौमारी, वरदायिनी, बुद्धिदात्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा र भुवनेश्वरीजस्ता नामले पुकार्छन् ।

विद्या र सृजनाकी देवी भएकाले विशेषगरी साहित्यकार, कलाकार, पत्रकार, शिक्षक र विद्यार्थी आआफ्ना कला–साधनाका वस्तु कलम, कापी, कुची र वाद्ययन्त्र आदिलाई सरस्वतीका रूपमा पूजा आराधना गर्छन् भने तान्त्रिकहरू तन्त्र सिद्धिका लागि तारादेवीका रूपमा आराधना गर्छन् ।

सूर्य उत्तरतिर लागी दिन लामो हुने र वसन्त ऋतु प्रारम्भ हुने विश्वासका साथ आजका दिनलाई ‘वसन्त पञ्चमी’ पनि भन्ने गरिन्छ । ऋग्वेदमा वाग्देवीका नामले प्रसिद्धि पाएकी ब्रह्माकी अर्धाङ्गिनी ब्रह्मायणीको पूजा उपासनाले सबै प्रकारको ज्ञान, सिद्धि र सद्बुद्धि प्राप्त हुने भएकाले सरस्वती पूजाको ठूलो महत्त्व छ । गान्धर्व पुराणमा आजका दिन सरस्वतीको पूजा गरी विद्यारम्भ गरेमा सर्वसिद्धि प्राप्त हुन्छ भन्ने उल्लेख छ ।

आजका दिन विवाह, व्रतबन्ध, गुफा राख्ने र बेलविवाह (इही)जस्ता सामाजिक तथा धार्मिककार्य गर्न साइत हेर्नुपर्दैन भन्ने विश्वास छ । तर यस वर्ष शुक्र अस्त भएकाले यी शुभकर्म भने गरिँदैन । यस दिन बालबालिकालाई शिक्षा आरम्भका साथै नाक, कान छेडिदिने गरिन्छ ।

उपत्यकाका स्वयम्भू, मैतीदेवी र गैरीधारास्थित नीलसरस्वती, ललितपुरको लेलेलगायत अन्य जिल्लामा रहेका सरस्वतीका मन्दिरमा आज बिहानैदेखि पूजाआजा गर्न भक्तजन, खासगरी छात्रछात्राको घुइँचो लाग्ने गर्छ । सरस्वतीलाई चढाइएको सात गेडा अक्षता दाँतले नछोई निलेमा विद्या र बुद्धि स्फुरण भई विद्यादेवीबाट चेतनाको ज्योति पाइन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ ।

वसन्त श्रवण

यस अवसरमा हनुमानढोका दरबारको नासल चोकमा राष्ट्राध्यक्षले वसन्त श्रवण गर्ने चलन छ । शुक्रबार बिहान १०:२७ मिनेटको शुभसाइतमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले वसन्त श्रवण गर्न साइत दिइएको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मण पन्थीले जानकारी दिए।

वसन्त श्रवणमा उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरू, राष्ट्रियसभा अध्यक्ष तथा सदस्यहरू, संवैधानिक अङ्गका प्रमुख एवं सदस्य, प्रदेशसभा सदस्यलगायतको उपस्थिति रहने हनुमानढोका दरबार हेरचाह अड्डाले जनाएको छ । वसन्त श्रवणको सबै तयारी पूरा भएको कार्यालयले जनाएको छ ।

सरस्वती पुजाको महत्व

हिन्दू धर्ममा सरस्वती पूजाको विशेष महत्व छ । वसन्त पञ्चमीमा देवी सरस्वतीको विशेष पूजा गरिन्छ। यो दिनले वसन्त ऋतुको शुरुवात पनि हो । बसन्त पञ्चमी विद्यार्थी, विद्वान र कलाकारहरूका लागि अत्यन्त फलदायी मानिन्छ। यसबाहेक, यो दिनलाई शुभ मुहूर्त मानिन्छ, त्यसैले यस दिन विवाह र अन्य शुभ समारोहहरू गरिन्छ। यस दिन देवी सरस्वतीको पूजा गर्नाले विशेष ज्ञान प्राप्त हुन्छ र शैक्षिक गतिविधिहरूमा आउने बाधाहरू हट्छन्।

बुद्धि बढाउन सरस्वती मन्त्र

यो मन्त्रको जप दिनमा कम्तीमा १०८ पटक गर्नुपर्छ । ओम ह्रीं श्री वाग्देव्यै सरस्वत्याय नमः।

विद्यार्थीहरूको लागि सरस्वती माताको मन्त्र

सरस्वती नमस्तुभ्यं वरदे कामरूपिणी।
विद्यारम्भम करिष्यामि सिद्धिर्भवतु मे सदा।

यो मन्त्रको जप हरेक बिहान स्नान गरेपछि कम्तीमा ११, २१, ५१ वा १०८ पटक गर्नुहोस् ।

यस बाहेक, विद्यार्थीहरूको लागि अन्य मन्त्रहरू

सरस्वत्याय नमो नित्यं भद्रकाल्याय नमो नमः ।
वेद वेदान्त वेदांग विद्यास्थानेभ्य र छ।
सरस्वती महाभागे विद्या कमलोचने।
विद्यारूपे विशालाक्षी विद्या देहि नमोस्तुते ।

ओम शारदा माता ईश्वरी, म तिमीलाई हरेक दिन हात जोडेर सम्झन्छु र विद्याको आशीर्वादको लागि प्रार्थना गर्छु।

यो मन्त्र दैनिक जप गर्नु विशेष लाभदायक मानिन्छ।

परीक्षामा सफलता प्राप्त गर्नका लागि विद्यार्थीहरूले विशेष गरी यो मन्त्रको जप गर्नुपर्छ । साथै, कुनै पनि परीक्षामा उपस्थित हुनु अघि यो मन्त्र जप गर्नुहोस्।

नमस्ते शारदे देवी, कश्मीरपुर निवासी,
म दिनहुँ आफैलाई प्रार्थना गर्छु, मेरो शरीरलाई ज्ञान दिनुहोस्,
कम्बु कान्ठी सुतामरोस्थि सर्वभारणभूषिता,
महासरस्वती देवी, जीवग्रे सन्नि वस्तुम्।
शारदाय नमस्तुभ्यम्, मम हृदया प्रवेशिनी,
परीक्षा उत्तीर्ण, नाम अनुसार सबै विषय।

यस बाहेक, जब पनि तपाईले परीक्षा लेख्न सुरु गर्नुहुन्छ, देवी सरस्वतीको ध्यान गर्दै यो मन्त्रको जप गर्नुहोस्।

ओम सरस्वती माया दृष्टि, वीणा पुस्तक धरनिम्।
हंस वाहिनी सम्युक्त मां विद्या दान करोतु मे ओम।