रहेनन् दिग्गज अभिनेता नाना पाटेकर

७५ वर्षीय वरिष्ठ भारतीय अभिनेता नाना पाटेकरको गोवास्थित आफ्नै निवासमा बेहोस भएपछि अस्पताल लैजाने क्रममा हृदयघातका कारण निधन भएको हो ।

२२ असाेज, दिल्ली । आफ्नो सशक्त अभिनयका लागि परिचित दिग्गज भारतीय अभिनेता नाना पाटेकरको ७५ वर्षको उमेरमा गोवामा निधन भएको छ। भारतीय सिनेमाका सबैभन्दा चर्चित अनुहारहरूमध्येका एक पाटेकरले तीन वटा राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार जितेका थिए। उनी जटिल तथा उग्र चरित्रको अभिनयका लागि चिनिन्थे। उनी मराठी भाषाको चलचित्र तथा रंगमञ्चका पनि प्रमुख कलाकार थिए।

बिहीबार बिहानै गोवास्थित आफ्नै घरमा बेहोस अवस्थामा भेटिएपछि उनलाई अस्पताल भर्ना गरिएको थियो। ‘लगातार ४५ मिनेटसम्म सीपीआर दिँदा पनि उहाँलाई बचाउन सकिएन,’ गोवास्थित मनिपाल अस्पतालका डा. शेखर साल्करले समाचार एजेन्सी एएनआईलाई बताए। पछि समाचार एजेन्सी पीटीआईसँग कुरा गर्दै डा. साल्करले अस्पतालको टोलीले पाटेकरलाई घरमा ‘बेहोस र कुनै प्रतिक्रिया नदिएको’ अवस्थामा फेला पारेको जानकारी दिए। अस्पताल लैजाँदै गर्दा बाटोमै पनि टोलीले सीपीआर दिन जारी राखेको थियो, जुन अस्पतालभन्दा करिब १० मिनेटको दूरीमा थियो। तर अस्पताल पुग्दा उनको निधन भइसकेको उनले बताए।

डा. साल्करका अनुसार पाटेकरलाई हृदयघात (कार्डियाक अरेस्ट) भएको थियो, तर त्यसको मुख्य कारण के थियो भन्ने स्पष्ट भइसकेको छैन। भारतको पुणेस्थित उनको फार्म हाउसमा बिहीबार साँझ राज्य सम्मानका साथ उनको अन्त्येष्टि गरिएको छ।

यसैबीच, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले अभिनेता पाटेकरको बहुमुखी प्रतिभा र निडर व्यक्तित्वको प्रशंसा गर्दै उनीप्रति श्रद्धाञ्जलि अर्पण गरेका छन्। पाटेकरले निर्वाह गरेका पात्रहरू ‘पुस्तौंसम्म मानिसहरूको सम्झनामा ताजा रहनेछन्’ भन्दै मोदीले एक्समा लेखेका छन्। उनको निधनले ‘कला क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुगेको’ पनि उनले बताएका छन्। हास्य चलचित्र ‘वेलकम’ मा पाटेकरसँगै अभिनय गरेका बलिउड स्टार अक्षय कुमारले उनलाई एक यस्ता दुर्लभ कलाकारका रूपमा स्मरण गरे, जसको आवाज, गम्भीरता र इमानदारीले दर्शकको ध्यान खिच्न सक्थ्यो। पाटेकरले सन् १९७८ मा ‘गमन’ चलचित्रबाट अभिनय यात्रा सुरु गरेका थिए र त्यसपछि धेरै चलचित्रहरूमा साना भूमिकाहरू निभाए। तर उनले पर्दामा प्रस्तुत गर्ने गम्भीरतालाई बेवास्ता गर्न गाह्रो हुन्थ्यो। चाँडै नै उनले सन् १९८९ को चलचित्र ‘परिन्दा’ मा प्रमुख भूमिका पाए, जसले उनलाई भारतभर चर्चित बनायो। उक्त चलचित्रमा गुन्डा ‘अन्ना’ को भूमिकाका लागि उनले आफ्नो पहिलो राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार र फिल्मफेयर पुरस्कार जिते।

त्यसपछि उनले कहिल्यै पछाडि फर्केर हेर्नु परेन र सन् १९९० को दशकका चलचित्रहरूमा धेरै अविस्मरणीय भूमिकाहरू निर्वाह गरे। उनले निभाएका पात्रहरूको विविधताले उनको अभिनय क्षमताको गहिराइ र कलाप्रतिको पकडलाई स्पष्ट पार्छ। आफ्नो बेग्लै र धोद्रो आवाजमा बोलिएका उनका चर्चित संवादहरू विद्यालयका बार्दलीदेखि चिया पसलसम्म दोहो¥याइन्थे। धेरै व्यावसायिक हास्य कलाकारहरू आज पनि उनको विशिष्ट शैलीको नक्कल गर्छन्।

‘पात्रहरूलाई हेर्ने र काम गर्ने उहाँको शैली एकदमै फरक थियो। व्यक्तिका रूपमा उहाँ स्पष्टवक्ता र अरूसँग सजिलै घुलमिल हुन गाह्रो स्वभावका हुनुहुन्थ्यो, तर पनि निर्देशकहरू उहाँसँग काम गर्न चाहन्थे किनभने उहाँ एक उत्कृष्ट अभिनेता हुनुहुन्थ्यो,’ चलचित्र व्यापार विश्लेषक कोमल नाहटाले बीबीसीलाई भने। ‘प्रहार’ जुन चलचित्र उनी आफैंले निर्देशन पनि गरेका थिए— त्यसमा मेजर चौहानको भूमिकाका लागि उनले निकै प्रशंसा पाए। त्यसैगरी ‘तिरंगा’ को देशभक्त नायक र ‘क्रान्तिवीर’को प्रताप नारायण तिलकजस्ता उनका अन्य पात्रहरूले पनि धेरै प्रशंसा कमाए। जब समीक्षकहरूले चर्को स्वरमा बोल्ने पात्रहरू निभाउनु नै उनको मुख्य विशेषता हो भन्ने ठानेका थिए, तब उनले ‘खामोशी’ चलचित्रमा बोल्न र सुन्न नसक्ने व्यक्तिको सम्मोहक अभिनय गरेर उनीहरूलाई गलत साबित गरिदिए।

सन् १९५१ मा महाराष्ट्रमा जन्मेका पाटेकरले चलचित्रमा प्रवेश गर्नुअघि रंगमञ्चबाट आफ्नो करियर सुरु गरेका थिए। निर्देशक प्रकाश झाको सन् २०१० को चलचित्र ‘राजनीति’ ले उनको अभिनयमा अर्को आयाम थप्यो, जहाँ उनले एक चतुर राजनीतिज्ञको भूमिका पूर्ण निपुणताका साथ निभाएका थिए।

पाटेकरको खेलजीवनको दायराले उनको कामको फराकिलो विस्तारलाई देखाउँछ। उनले एक कुख्यात गुन्डा वा प्रहरी अधिकारीजस्ता फरक र परस्पर विरोधी भूमिकाहरू समान सहजताका साथ निभाए। उनले कहिलेकाहीँ निर्देशक र लेखकका रूपमा पर्दापछाडि रहेर पनि काम गरे। ‘परिन्दा’, ‘क्रान्तिवीर’ र ‘अग्निसाक्षी’ का लागि उनले जितेका तीन वटा राष्ट्रिय पुरस्कारहरू पनि उनको व्यापक अभिनय यात्राका प्रमाण हुन्। पाटेकर मराठी र हिन्दी दुवै रंगमञ्चका एक प्रभावशाली व्यक्तित्व थिए। चलचित्रमा आउनुअघि उनी नाटकमा सक्रिय थिए, जहाँ उनले संवाद बोल्ने आफ्नै कडा शैली विकसित गरे र पर्दाका पात्रहरूमा ल्याउने गम्भीरतामा महारत हासिल गरे।

‘पुरुष’ र ‘हमिदाबाई ची कोठी’ उनका दुई प्रसिद्ध नाटकहरू थिए। चलचित्रमा सफल भए तापनि उनी आफ्नो व्यावसायिक जीवनभर रंगमञ्चमा सक्रिय नै रहे। पाटेकर आफ्नो सामाजिक र राजनीतिक सक्रियताका लागि पनि चिनिन्थे र तत्कालीन सरकारको आलोचना गर्दा कहिल्यै शब्द चबाउँदैनथे। मन्त्रीहरू र उनीहरूका नीतिहरूको सार्वजनिक रूपमै आलोचना गर्दा उनी प्रत्यक्ष, निडर र निःसंकोच रहने गर्थे। विशेषगरी किसानहरूसँग सम्बन्धित मुद्दाहरू उनको हृदयको निकै नजिक थिए।

–बीबीसी